LinKk 5 oer Trends
Hoi jonges en fammen, Yn 2030 hawwe hast alle Nederlanners twa hûzen: in appartemint yn ‘e stêd en in wenhûs op it plattelân. Boppedat is it tsjin dy tiid handich om Sjineesk prate te kinnen, want Sjina is yn 2030 it belangrykste lân op ierde. Dat stiet yn it boek Megatrends Nederland fan Adjiedj Bakas. LinKk wol ek mei de tiid mei en hat dêrom dit kear as tema ‘Trends’. It is hjoed de dei belangryk om goed mei it miljeu om te gean. Yn kranten, op televyzje en op ynternet wurde wy fan alle kanten bekûgele mei wurden lykas ‘biologysk’, ‘miljeufreonlik’, ‘ekologysk’ en ‘duorsum’. LinKk is ek trendgefoelich en freget ‘hoe grien bisto?’ Fiif learlingen fan it Singelland jouwe op side 14 en 15 antwurd op dy fraach.
LinKk wit it seker, yn 2030 binne Pieter en Iris wrâldfamous. Foarútrinnend op dy trend stiet der no alfêst in ynterview mei dit muzykduo op side 4. Wolsto ek graach mei de tiid mei? Skaf dan ien fan de gouden gadgets op side 5 oan en wurdt hipper as hip!
Nijsgjirrich wurden? Blêdzje gau fierder!
Ut namme fan de redaksje,
Marrit de Schiffart
Cedin/Taalsintrum Frysk
Lês fierder >
Hoi jonges en fammen,
Foar jimme leit it earste nûmer fan LinKk fan dit skoaljier. LinKk is in tydskrift mei nijsgjirrige artikels en nijtsjes, dat spesjaal makke wurdt foar de earste klassen fan it fuortset ûnderwiis yn Fryslân.
Hy wurdt betitele as in ‘rising star’, Ferry Doedens (19 jier) út Drachten. Hy is de nijste akteur yn Goede Tijden Slechte Tijden en spilet Lucas Sanders, de soan fan Janine en Stefano. Lucas is homo en dat is noch net earder foarkommen yn de soap dy’t al hast tweintich jier op ‘e buis is. It begryp ‘homoseksualiteit’ lei altyd wat gefoelich. Ferry hat der gjin problemen mei: hy falt ek op jonges.
Tsja, lang ferhaal. LinKk, dat is dit blêd, dat binne de lessen Frysk op dyn skoalle, mar LinKk is noch mear…
Beachvolleybal is in sport dy’t hurd groeit yn Nederlân en dat komt net op it lêste plak troch it trendy imago: hip, fleksibel, sûn en spektakulêr. Lotte de Vries (18) en Rosanne Ottevanger (18) volleyballen beide al yn de seal by VC Sneek doe’t se yn 2006 de útdaging mei it beachvolleybal oangiene.
Grutsk binne we yn Fryslân fansels op ús Doutzen, ús Syb en ús Foppe. Neffens sjonger, akteur, model, no ja litte we him mar ‘multitalint’ neame, Tim Douwsma is der wol romte foar noch in Fryske stjer. En dy romte wol hy graach opfolje. Hy is al in hiel ein, mar as it oan Tim leit, is der ek noch in hiel ein te gean. ‘Ik wol fan alles en it leafst alles tagelyk…’
Foar Anne Mulder (13 jier) jildt: better tsien fûgels yn ‘t hok dan ien yn ‘e loft. Syn hobby is nammentlik it hâlden en kweken fan fûgels. Yn en om de pleats yn Waaksens hat er sa’n 100 oant 150. Troch ruiljen, krijen, fuortjaan, keapjen en ferkeapjen, aaien dy’t útkomme en fûgels dy’t deagean, kin it oantal alle dagen feroarje. Anne: ‘It wit net presys hoefolle it der binne. Gelokkich stekt it net sa nau, want wy ha hjir yn ‘e skuorre en op it hiem genôch romte.’ 
Nei groep 8 folget de stap nei de ‘grutte skoalle’. Altyd wol wer spannend: oar gebou, allegear oare fakken en, net te ferjitten!, gjin master of juf mear, mar leararen.
Learlingen komme en learlingen gean. Dat jildt foar alle skoallen. De measte learlingen ferdwine en wurde fergetten. Mar as der letter sa’n âld-learling wrâldferneamd wurdt, dan roppe se op dy skoalle: ‘Sjoch, dat wie ien fan ús!’
Allard syn heit, Bouwe, is de foarsitter fan de SKS (Sintrale Kommisje Skûtsjesilen), syn mem Tjitske is de suster fan de skûtsjeskippers Douwe (Sneker Pan) en Albert (it Drachtster skûtsje) Visser en syn broer Klaas is lid fan de bemanning op it Hearrenfeanster kampioensskûtsje ‘Gerben van Manen’. Sels sylt de 16-jierrige Allard Westerdijk út Snits foar it tredde seizoen oan board fan it Earnewâldster skûtsje. ‘Wêrom’t skûtsjesilen sa leuk is? Ik wit gewoan net better,’ seit Allard.
Wedstrydfiskjen is mear as oan ‘e kant fan de sleat sitte te koekeloeren nei in dobberke. Der binne minsken dy’t dat byld ha, mar dat blykt dus folslein in ferkearde foarstelling fan saken te wêzen. Bernd Bove (17 jier) út Twizel docht út ‘e doeken hoe’t it der by de serieuze fiskerij om en ta giet. Bernd: ‘Wedstrydfiskjen is in sport.’
Frysk is gjin boeretaal, it is hartstikke hip! Om dat te bewizen krige klasse 2 fan it Bogerman Kolleezje yn Wommels de opdracht in kampanje te betinken om de Fryske taal te rêden. En mei súkses want de skoalle hat de ôfrûne tiid faak it nijs helle. De Ljouwerter krante, Omrop Fryslân, it Frysk deiblêd, Froeks en Fynst, allegear kamen se nei Wommels om de projekten te besjen. Dat hienen learlingen en dosint eins net ferwachte, mar fansels binne se tige bliid mei alle oandacht foar harren memmetaal. It sifer foar it projekt is noch net bekend, mar se ha hjir en dêr al heard dat it in dikke foldwaande wurdt, dy’t tichter by de 10 as by de 7 leit! Dat mei dan ek wol, want se ha der stik foar stik mear tiid ynstutsen as allinnich it oerke Frysk. Oar húswurk bleaun wolris lizzen, no ja, moatst wat foar de taal oer ha!
Learlingen komme en learlingen gean. Dat jildt foar alle skoallen. De measte learlingen ferdwine en wurde fergetten. Mar as der letter sa’n âld-learling wrâldferneamd wurdt, dan roppe se op dy skoalle: ‘Sjoch, dat wie ien fan ús!’
De winterjas, mûtse en wanten meie wer fier fuort stoppe wurde yn de kast. It foarjier komt deroan! It wurdt wer langer ljocht, op ’e fyts sûnder jas, lekker bûten sitte, barbeknoeie, fuotbalje en op ‘e dyk omhingje! Net mear op’e kop yn’e hûs, yn’e joggingbroek bankhingje of achter de kompjûter. Mar derút. En yn dy chillklean kinsto dy fansels dit foarjier echt net mear fertoane. Hoe komsto no it hotst foar de dei as de sinne aanst wer skynt? Wat binne de nijste trends op moadegebiet? Linkk Modellen Tjitske de Jong (13 jier) en Wesley de Vries (14 jier) fan it CSG yn Balk litte it sjen.
Yn dit sportportret diskear in dûbelportret oer Aldo (17) & Tessa (13) van Aalderen, broer en suster, út Skarsterbrêge. Harren heit en mem, Rob en Wieke, bringe yn 'e wike hiel wat tiid troch yn iisstadion Thialf op It Hearrenfean. Aldo docht oan iishockey en traint twa kear yn 'e wike. ‘Twa oeren op it iis en dêrnêst doch ik noch twa oeren oan fitness’, fertelt Aldo. Yn it wykein docht hy dan noch mei oan in wedstriid. Tessa traint sels seis oant sân kear yn 'e wike. ‘Dat binne trainings fan oardel oant twa oeren. Nei it ynriden oefenje ik myn sprongen en pirûettes of ik doch in testkür of myn lange kür,’ fertelt Tessa. Ek Tessa hat tidens it seizoen regelmjittich in wedstriid yn it wykein.
Langer as in wike kinne se net op fakânsje nei eigen sizzen. It binne nammentlik hynders, hynders en nochris hynders wat de klok slacht by de famylje Tolman út Jorwert. Se ha dan ek in stâl mei acht boksen, dy’t op dit stuit op ien nei allegearre beset binne. It hynderfirus is Annigje (16 jier) en suske Cornelia (12 jier) mei de brijleppel ynjûn. Annigje: ‘Ja, it giet by ús thús in protte oer hynders.’
Learlingen komme en learlingen gean. De measten ferdwine yn ‘e maatskippij en binne dan foargoed út it each. Se groeie op, studearje, fine in baan, trouwe al of net en op skoalle sil nimmen wer fan har hearre. Soms is dat oars. Dan komme dy âld-learlingen op ‘e televyzje, wurde se bekend… En dan roppe se: dat wie ien fan ús! Sa roppe se ek op dy skoalle op It Hearrenfean:
Op 19 novimber mochten learlingen fan it AMS yn Frjentsjer yn de les in spultsje dwaan. Nee, dat mei oars net en it wie ek net samar, se dienen it om sjen te litten hoe’t it spultsje wurke. It gie om it edukative selskipsspul EUREGUA fan de Ried fan de Fryske Beweging. It waard dy dei presintearre op it AMS.
Dit kear folgen wy foar it LINKK sportportret de 15-jierige skaker Gert-Jan Rauw tidens it twa dagen duorjende Remco Heite skaaktoernoai yn Wolvegea. Twa jier lyn wie Gert-Jan noch dé ûntdekking fan it Iepen toernoai, om’t er ûnferwachts wist te winnen fan in Internationaal Meester (IM) en in Candidate Meester (CM). Dit jier rûn it spitich genôch allegearre wat minder foar de skaker út Damwâld. Mei twa winstpartijen en trije remises einige hy op it 32e plak.
Gert-Jan Nieuwland wennet yn Rotstergaast en hâldt geiten foar de hobby. LinKk woe dêr wol wat mear fan witte.
It Ferstival, de foardrachtskriich foar jongerein wurdt hieltyd populêrder. In jier ferlyn beslet de organisaasje ta in opjefte stop, doe’t 188 learlingen harren opjoegen! Yn de 66 jier dat it Ferstival no bestiet wie dat noch noait foarkaam. Miskien ha programma’s as Idols der wat mei te krijen, mar Fryske poëzij is hartstikke hip!
As Yldau Bylsma (18) weromsjocht op SjONG 2008 dan hie se it har allegear hiel oars foarsteld. ‘Ik hie wolris wat filmkes op ynternet sjoen, mar dat it sa grut wêze soe, dat hie ik net tocht.’ En doe’t se de finale wûn hie, waard it hielendal in gekkehûs. ‘Der waarden allegear foto’s makke en se kamen mei televyzjekamera’s op my ôf. It like wol oft ik Idols wûn hie, sa kaam it op my oer.’
De measte jongeren hawwe wol in húsdier dêr’t se hielendal gek op binne. Wy fan LinKk woenen wolris witte hokfoar húsdieren jimme ha en wêrom’t dat húsdier sa spesjaal is. Dêrom binne wy op besite west by klasse 1c fan it Bornego College yn De Jouwer.
Yn dizze oflevering giet it ris om bisten dêr't we net altyd op sitte te wachtsjen. Op it pension sit kjifkrobbe, op it honk binne mûzen en op skoalle binne luzen. As de LinKkers de earste mûs fange neame se 'm Madelief. Henk hâldt syn sprekbeurt dan ek mar oer mûzen. Mar ien mûs komt nea allinne. En luzen ek net. Wêr komme dy luzen wei? Rektor De Boer tinkt dat wol te witten. By Elske, tinkt hy. Soe dat wier wêze? En Pier, Oene en Jaap sille op jacht om sels in ein te sjitten, de LinKkers filmje it as bewiis. Se komme yndie mei in sketten ein thús, mar wa hat 'm no sketten?
Learlingen komme en learlingen gean… mar soms komme se werom, yn it nijs, op ‘e televyzje. Dan sizze se op dy skoallen: ‘Sjoch! Dat wie ien fan ús! Dy hat hjir les hân. Ja, ja… wy hawwe him dy basis jûn!
SMSe yn it Frysk. Docht de jeugd fan tsjintwurdich dat wolris? Dat woenen wy fan LinKk wolris witte en dêrom setten wy ôf nei it CSG Liudger yn Burgum, want dêr binne se altyd tige Frysk. Learlingen prate dêr op skoalle ûnder inoar in soad Frysk en boppedat krije se it ek yn alle learjierren as fak oanbean.
Hokker jonge dreamt der net fan om letter proffuotballer te wurden? Ek de 14-jierrige Andries Noppert fan De Jouwer koesteret dizze dream en hy docht syn uterste bêst om ’m wier te meitsjen. Fiif jier lyn kaam hy by de fuotbalskoalle fan SC Hearrenfean en op dit stuit is hy twaddejiers C-junioar. Andries is de hiele wike mei fuotbal dwaande. ‘Ik ha der wille yn en dat is foar my it wichtichste.’
Yn it rêstige Pieterburen stiet de bekende seehûnekres fan Lenie ’t Hart. It klopjende hert fan alles dat mei seehûnen te krijen hat yn Nederlân en fier dêrbûten. Roel van Aalsum en Ashley Bijl hawwe praten mei de ‘mem’ fan alle seehûnen.
Arendjan Bosma is learling fan it CSG Lauwers College yn Bûtenpost. Hy sit yn de tredde klasse fan it VWO. Alve septimber wie foar him in wichtige dei. Op dy dei waard in ‘webchair’ pleatst op syn skoalle. De earste yn Fryslân! Hjirtroch kin Arendjan no thús de lessen folgje.
Jephta de Visser (15) út Warten sit yn de fjirde klasse fan it VWO op Piter Jelles Impulse. Jephta kin hiele moaie gedichten skriuwe. Mei ien fan har gedichten hat se dan ek twa grutte prizen wûn.
